“Uşaqlığın son gecəsi?”

Dərc edildi: Sentyabr 20, 2011 / Aktual

Tələbəlik zamanından bir ideyam var idi – “Toy və simfonik orkest üçün Konsert” yazmaq istəyirdim. Bunun üçün filarmoniyanın səhnəsində gərək çadır qurulaydı. Çadırın içərisində ənənəvi toy musiqiçiləri tərkibini təmsil edən manıslar üzərində pambıqdan “Хош ҝәлмисиниз” yazılmış xalçanın qarşısında oturub öz partiyalarını ifa etməli, simfonik orkestr də bu zaman sonoristik aura yaratmalı və s. baş verməli idi. Bir növ Bunuel estetikasının intuitiv təzahürü idi, hərçənd ki, o zaman bu rejissorun yaradıcılığı ilə tanış deyildim.

Doğrusu o zamanlar həllinə cəsarət etmədiyim bir növ teatral, iri miqyaslı lövhə konseptini gələcəyə saxlayaraq, hər halda nə zamansa reallaşdıracağımı düşünürdüm. Bir neçə incəsənət növünün sintezində qurulacaq bu əsərin qayəsi yenə də cəmiyyət problemlərini qabardacaq absurd estetikada olmalı idi.

Amma indi baxıb görürəm ki, həyat mənim o zamankı fantaziyalarımı üstələyib və bu ideya aktuallığını artıq çoxdan itirib. İndiki total toyxananın ve absurdun qarşısında mənim o zamankı ideyalarım çox geri qalır, sadəlöhvdür, hətta bayağıdır və mən bunlarla əbədi sağollaşmalıyam.

Əlvida “Toy və simfonik orkest üçün yazılmamış Konsert”. Səni mənsiz yazdılar və estetikasını da möhtəşəmcəsinə qurdular. Daha deyiləsi heç bir sözüm qalmadı, insan anlamaynada ki, onu dolayırlar, yoxsa o özü debildir, ya Herman Hessenin sehrli teatrına düşüb, yoxsa Bulgakovun əcinnələrinin balına – özünü belə hiss edir. Eşq olsun Az.TV və cəmiyyətimizə, bilirdim ki, sonu belə olacaq. Bircə o bəlli deyil ki, statistləri olduğumuz bu möhtəşəm göstərinin rejissoru indiki toyxananı hansı dahilərin estetikasına uyğun bitirməyi nəzərdə tutub – Bunuel, Pasolini, von Trier, yoxsa Vaqif Mustafayev?

Təəssüflər. Əlvida. Yeganə təsəllim ondadır ki, bu cəmiyyətin təxmini gələcək modeli haqda hələ 20 il bundan əvvəl bədii təxəyyülümdə öncəgörməyə bənzər nəsə olubmuş.

Advertisements

Bu neçə gün əvvəl Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrov müsahibəsində prezident Medvedevin Dağlıq Qarabağ münaqişəsi üzrə müraciətinin məğzini açıqladı. Cəmiyyətdə müzakirələrə səbəb olan bu müraciətin əsas məzği, guya tərəflərin artıq razılaşmağının vaxtının çatması ilə bağlı olması idi. 

Twitterdə Rusiya XİN kanalının məlumatında hətta Lavrovdan “Cavab gözləyirik” kimi sitat da  gətirilib. Bu məsələ cəmiyyətdə xırda olsa da canlanma gətirdi, müzakirələr oldu, hətta „bəlkə də qaytardılar“ üslubuna yaxın fikirlər də səsləndirildi. Mirzə Cəlil eyni adlı hekayəni yazanda çətin ki, onun 100 ildən sonra bu qədər aktual olacağını ağlına gətirəydi, hərçənd ki, bu günün reallığını bədiyyatda əks etdirməyə çox az fantast xülyasının gücü yetə bilərdi, ən azından internet və sosial şəbəkə fenomeninin öncəgörməsinə.

Mövzuya dönəlim – bu yaxınlarda erməni hüquq müdafiəçisi Georgi Vanyan Contact.az portalına müsahibəsində bildirmişdi: “.. .Cəmiyyətdə böyük nüfuza sahib olan komitənin üzvləri (Ermənistanda 1987-ci ildə yaradılmış Qarabağ komitəsi nəzərdə tutulur) bir müddət sonra həbsə alınıb Moskvaya, Lefortovoya göndərildilər. Bu 6 ayı mən KGB-yə ezamiyyət adlandırıram…” Kifayət qədər cəsarətlə səsləndirilmiş bu həqiqət bir çox unu(t)du(ru)lmuş məqamlara aydınlıq gətirir. Yuxarıdaklı iri çaplı sülhməramlı rus məmurunun sözlərini bu həqiqətlə tutuşdursaq maraqlı məxrəc alınar – pişik məharətlə qurduğu tələni özü açıb siçanları azad etmək istəyirsə, bu zaman onlarla siçan-pişik oynadığına əsla şübhə qalmır.

Əvvəl xırda oyunçulardan başlayaq – Ermənistanın indiki rəhbərliyi Qarabağ dalğasında, tökülmüş qanların sayəsində hakimiyyətə gəlmişlərdir, onlarla hər hansı bir sülh danışığının mümkünlüyü istisnadır. Bu adamlar həmən bölgənin təmsilçiləri kimi faktiki tək Azərbaycanın bir hissəsini deyil, bütünlüklə Ermənistanı da işğal etmiş cinayətkar bir zümrədir. Onların ictimai legitimliyinin təminatçısı tökülmüş qanlar və silah qorxusunda saxlanılan hakimiyyətdir.  Azərbaycanda da buna yaxın bir mənzərəni görürük, aydındır ki, hər iki avtoritar rejimə öz qeyri-legitim hakimiyyətlərini saxlamaq üçün xarici düşmən hava-su qədər lazımdır. Ümumiyyətlə istənilən totalitar/ avtoritar rejimə xarici düşmən obrazı mütləq gərəkdir, belə dövlətlərin “mənivi özülü” (psevdo ideologiyası)  məhz bunun üzərində qurulur: Şimali Koreya və Kuba da belədir (düşmənləri Amerika), Belorus (abstrakt Qərb) və Özbəkistan da (xəyali islamçılar). Hətta bu yaxınlarda özünü regionun ağası kimi aparan Rusiyada, “Milli Lider” adlandırdıqları (heç nəyi xatırlatmır sizə?) Putini dəstəkləyəcək “Xalq Cəbhəsi” də yaradılıb. Psevdo-hərbi ritorikanı özündə daşıyan bu qurumun sitesində “Cəbhəyə yazırlar ” linki də var. “Milli Lieder”in seçilməsi üçün ölkədəki bütün rəsmi və ictimai təşkilatlar səfərbər olunub, “Отечество в опасности” tipli təbliğatı aparılan bu “Cəbhə”yə vətəndaşların dəstə-dəstə “axını” var hazırda. Bu planla “Milli Lider” növbəti 2012-də “seçilib” düz 2024-dək ölkəni qəsb etmək istəyən “qərb imperializm”mindən qorumalıdır, hərçənd ki, reallıqda qəsb etdikləri paraları və əziz övladlarını Rusiyada yox, məhz o “imperialistlər”in yaratdığı məkanlarda saxlamağı üstün tuturlar.

Beləliklə məsələnin durumuna gözucu nəzər belə, problemin həlli üçün iştirakçı cəmiyyətlərdə heç bir ilkin şəraitin, hansısa bir zəminin olmadığına işarə edir. Qarşıdurmada bilavasitə iştirak edən iki tərəf və regionun qeyri-rəsmi ağası hazırkı status-kvonu necə deyişə bilər belə olan halda?

Bundan başqa ortaya bir sual da çıxır: bəs görəsən nədən bu illərlə davam edən imitasiya (sülh danışıqları) “Milli Lider”in yox, məhz Medvedevin simasında aktivləşdirilir? Artıq prezidentliyinin 4-cü ilinə adlamış bu qeyri-ciddi adamın nəinki hər hansı bir siyasi iradəyə malik olması, hətta siyasətdə obyekt deyil, subyekt olması belə çox böyük şübhə doğurur. İldırım sürətli zamanımızda kifayət qədər böyük vaxt olan dörd il ərzində bu “unter-prezident” (V.Novodvorskaya) absurd modernizasiya arzusunu, Gürcüstanın separatçılarını Venesuella, Nikaraqua, Nauru və Vanatu(!) ilə birgə tanımağı, bir də sanki özünü doğrultmaq üçün “Azadlıq, qeyri-azadlıqdan yaxşıdır”(?!) kimi cəfəng lozunqları dilinə gətirmikdən başqa heç bir şeyi aktivinə yaza iblmədi. Gün kimi aydındır ki, prezidnet kürsüsünə illüzor legitimlik naminə əyləşdirilmiş bu (qeyri)-“Yusif Sərrac” Putinin sadəcə kölgəsi olaraq qaldı və siyasi fiqur kimi heç bir əhəmiyyət kəsb etmir. Bəlkə 2009-dan bəri bunca uğursuz  vasitəçilik özünü qismən də olsa doğrultmaq üçün elə məhz bu fiqurun və onun ətrafının hansısa şəxsi təşəbbüsü, refleksiyasıdır?

Gürcüstan demişkən, onu da bir yad edək. Bu günlərdə politoloq Mamuka Areşidze gürcü cəmiyyəti üçün tabu olan məsələni – Abxaziyanın tanınmasını ideyasını dilinə gətirib. Onun fikrincə bunun qarşılığında oradakı rus qoşunları çıxarılmalı və gürcü qaçqınları geri dönməli idilər. Təbii ki, rəsmi Tiflis və ümumiyyətlə gürcü cəmiyyəti üçün bu xəyanət kimi qəbul eidlib, lakin maraqlısı odur ki, qarşı tərəflər – Rusiya və Suxum da bu müraciəti böyük narahatlıqla qarşılayıb. Rusiya üçün bu şərtlər təbii ki, tamamilə qəbuledilməzdir, abxazlar üçünsə bu “növbəti gürcü hiyləsi”dir. Beləliklə bu adam hər tərəfdən böyük basqılara məruz qalıb, paradoksal nəticədə belə məlum olur ki, belə bir təklif bütün tərəflər üçün yolverilməzdir – bu isə məsələnin o qədər də sadə olmadığından xəbər verir.

Gürcüstanın bu misalı bizə və qonşularımıza da maraqlı nəticələrə gəlməyə imkan verir. Əgər 2008-ci il müharibəsi bu yolun o qədər də perspektivli (ən azı o zaman üçün) olmadığının nümunəsi idisə, indi cənab Areşidzenin təklifi də hazırda bu kələfdən real çıxış yolu olmadığını sübut edir.

Bütün bunlar Rusiyanın hazırkı prezidentinin Qarabağ problemində vasitəçiliyinin, ümumiyyətlə bu danışıqların nə qədər illüzor və imitasiya xarakteri daşıdığını göstərir.

Azərbaycanın məlum səbəblərdən məğlubiyyətə düçar olduğu, ermənilərin isə işğala rəğmən heç bir müsbət nəticə əldə edə bilmədiyi bu qarşıdurmanın bədii ifadəsi Oskar Wilde dili ilə ifadə edilə bilər – həyatda yalnız iki faciə olur: biri arzuladığına nail olmaq, o biri isə olmamaqdır…

Azərbaycan üçün yeni bayraq

Dərc edildi: İyun 23, 2011 / Aktual

Azərbaycan üçün yeni bayraq uydurub tapmaq lazımdı. Ki, harasından assan fərqi olmasın, tərsməssəb olmasın, problem çıxmasın. Nədi e axı bu alabəzək-malabəzək parçanı kimlərsə fikirləşiblər, indi gərək bu qədər vacib, məşğul, işi başından-aşıb tökülən, həmişə xalqın dərdi ilə başı qarışıq insanlar bunu əzbərləsinlər?

Dünəndən bəri nə qədər ağzıgöyçək yumub gözünü, açıb ağzını. Nə var, nə var, nə bilim neçənci dəfə bu bayrağı tərsməssəb asıblar, öz də harada, harada. Nooolsun balam, nə haya düşmüsüz?

Bir düşünün – nə rənglərdi e bunlar, mavi-qırmızı-yaşıl – svetafordu, nədi bu? Yaşıl necə ola bilər axı, hamı bilir ki, ölkədəki legitim, dünyəvi, qanuni, icbari rejim üçün ciddi islam təhlükəsi var, nədir bu o zaman? Qırmızı nədir, kommunizmdən elə kommunistlərin köməyi ilə qurtulub yenə qırmızı olmalıyıq? Mavini heç demirik, ayıbdı sadəcə.

Təklif edirəm ki, yeni şəraitə uyğun olaraq yeni bayraq qəbul edilsin. Məsələn Maleviçin “Qara Kvadrat”ını qəbul etmək olar. Onu harasından asırsan as – fərqi olmayacaq. Bununla da Avropa dəyərlərinə, avanqarda da sayğımızı da göstərərik. Necə tərəqqipərvər, yenilikçi, “analoqsuz” olduğumuzu nümayiş etdirərik. Başqa tərəfdən əhaliyə də konkret mesaj olar ki, birdəfəlik anlasın məsələni, kiriyib otursun yerində, evini-zadını sökəndə artıq-əskik danışmasın müxalifətə qoşulub.

Nə ağız büzdünüz – Rostropoviçin festivalı keçiriləndə olar, Maleviçin kvadratı bayraq kimi olmaz?

“Tarixin ən qəddar istibdadını quran bolşevikler
sovet rejimine utanmadan demokratiya deyirlər.”
M.Ə.Rəsulzadə
“Azərbaycana xitab” 26 avqust, 1951

Azərbaycan Kommunist Partiyası 20 il əvvəl, 1991-ci ilin sentyabrında, çox sakitcə və müqavimətsiz öz nominal rəhbəri A.Mütəllibov tərəfindən ləğv edildi. Hərçənd ki,  bundan hələ 1 ay əvvəl bu partiya repressiv aparatın köməyi ilə ciddi görünməyə çalışırdı, onun üzvləri də ölkədəki vəziyyətin “tam nəzarət altında” olduğu haqda gümrah bəyanatlar verirdi. Lakin avqustdakı məlum bir neçə gün bu qurumun taleyini həll etdi və daha bu anoxronizm onun rəhbərinə də gərək olmadı. Tələm-tələsik yığılmış partiya üvzləri – “mübariz” Azərbaycan kommunistləri “dağılışmaq” əmrini sakitcə, sanki bunu çoxdan gözləyirmişlər kimi müqavimətsiz, fağırcasına, başıaşağı halda qəbul etdilər. 28 aprelin varisləri o zaman siyasi meydandan səssiz-küysüz getdilər.

Görəsən nədən belə oldu?

Bu partiyanın indiki təbirlə desək “sosial dayaqları” yox idi, Azərbaycan kommunistləri ümumiyyətlə başdan-ayağa saxta bürokratlardan və biganə nominal çoxluqdan ibarət idi, yoxsa bu bürokratik aparatın baş fiqurları çox kiçib bir zamandan sonra siyasi anlamda xortlayacaqlarını öncədən görürdülər? İstənilən halda sonuncu versiya reallıqda baş verdi və bir qədər əvvəl etibardan tamamilə düşmüş köhnə simalar hakimiyyətdə cəmi bir il davam gətirmiş millətçilərin bütün simvolikasını əxz edərək, yeni bayraq və rəmzlər altında iqtidarda göründü. 1993-cü ildə reinkarnasiya etmiş bu ex-kommunist simalar yenidən bir zamanlar itirilmiş mənəvi üstünlük mövqeyindən tərəddüdsüz danışırdı; şübhəsiz ki, onlar özləri ilə bərabər öz təfəkkür və əxlaqi dəyərlərini də gətirmişdilər və o zamandan bəri bu simalar indiyədək faktiki dəyişməz olaraq qalmaqda davam edir. Bu mənəvi üstünlük onlara qısa bir zamanda necə yenidən qayıtmışdı? Keçmiş kommunist bürokratiyası mənsub olduqları ideologiyanın Azərbaycanda törətdiyi cinayətlərə rəğmən nədən belə günahsız görünürdü və öz (tayfa) başçılarını “xalqın xilaskarı” elan edə bildi? Onların bu mənəvi legitimliyi hansı səbəblərdən mövcud idi?

Maraqlıdır, amma 1988-ci ildə başlamaış hərəkatda sırf millətçilik meylləri nə qədər güclü olsa da, antisovetizm və antikommunizm meylləri bir o qədər zəif idi. Hərçənd ki, cəmiyyətdə həqiqi çevriliş üçün ilk növbədə təfəkkürdə çevrilişin edilməsi tamamilə zəruri idi. Bəlkə də bunun səbəbləri Azərbaycanda sırf antikommunist dissident hərəkatının elə də geniş vüsət almamasında idi. Azərbaycandakı az saylı dissidentlər məhz millətçilər idi, bununla bərabər 60-cı illər Azərbaycan ədəbiyyatında peyda olan bəzi xırda eyhamlar da fundamental insan azadlıqları anlamında yox, məhz millətçilik paradiqmasında qurulmuşdu. Qısası Azərbaycan dissident fikrində sovetlər və kommunizm individum üzərində işgəncələr aparan və cəmiyyəti saxta ideallara kökləyərək kütləyə çevirən totalitar rejim kimi yox, sadəcə Azərbaycanı işğal etmiş yadellilərin zülmü kimi xarakterizə olunurdu. O üzdən millətçilərin hakimiyyətə gəlişi zamanı da kommunist rejiminin bəşəriyyətə qarşı törətdiyi cinayətlər ifşa edilmədi, bu haqda xüsusi ədəbiyyatın nəşrinə, elmi işlərə vüsət verilmədi və bu problematika ümumiyyətlə diqqət mərkəzinə alınmadı. Burada hər halda Elçibəy hakimiyyətinin zaman azlığını və o dövrün tarixi şəraitini də nəzərə almaq gərəkdir.

İstənilən halda bizdə (yəni ümumi götürsək Baltikyanı ölkələri kənar bütün keçmiş sovetlərdə, hərçənd lap bu günlərdə Gürcüstan da bu işə başladı) nəinki Almaniyada nasional-sosialist rejiminin süqutundan sonra keçirilmiş denasifikasiyaya bənzər bir proses yaşanmadı, hətta sadəcə olaraq kommunist rejimi, onun Azərbaycanda və dünyada törətdiyi cinayətlər, kommunist rejiminin personaları belə qınaq obyekti olmadı.

Hər şey tam əksinə oldu, bildiyiniz kimi.

Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışı ilə kommunist nomenklaturasının xortlamış personaları bütün vacib dövləti postları ələ keçirib bu dəfə ideoloji marazmı kənara qoydular və konkret məsələlərlə – dövlət mülkiyyətinin özününküləşdirilməsi, faktiki ölkənin sərvətlərinin qarəti ilə məşğul oldular. 1993-cü ildən bəri yaradılmış bu mükəmməl korrupsion sistem ADR zamanının rəmzləri altında maskalandı və bu illər ərzində çox ağır sosial durumda həyat sürən sadə xalqın gözündə bu simvolikanı və müstəqillik ideyasının özünü tamamilə etibardan saldı. “Qomnistlərin vaxtı” haqdakı əsatir, “gedib Moskvaya şikayət edə bilirdik” sloqanı xalq üçün bir növ əfsanələşdi, müvafiq olaraq liberal dəyərlər, insan azadlıqları, demokratiya, vətəndaş cəmiyyəti kimi məsələlər isə total korrupsiya, orta əsrlərin idarəçilik formaları, feodal təfəkkürlü yırtıcı məmurlar ilə faktiki eyniləşdirildi. Bu zaman indiki hakim təbəqənin kommunist keçmişi haqqında nəinki susulur, tam əksinə – “zəngin dövlət quruculuğu zamanı” kimi təqdir edilirdi. Məsələ o həddə çatdı ki, rəsmi təbliğat tərəfindən Azərbaycanın SSRİ tərkibindəki 70-ci illər zamanı “qızıl dövr” adlandırıldı. İlham Əliyevin bunu dəqiq anlamamış ahıl ensiklopediya işçisini yığıncaqda, TV-də canlı yayımda necə qovduğunun şahidi bütün ölkə oldu. Azərbaycanın bürokratik kommunist elitası 80-90-cı illərdəki kiçicik dövrün acı illərinin revanşını tamamilə aldı. Beləcə hakim zümrə və xalq kütlələri bu məsələdə çox da fərqli düşünmür – əgər birincilər üçün kommunist keçmişi özlərinin “şərəfli tarixidirsə”, ikincilər üçün bu Brejnev dövrü haqdakı xəfif nostalji qarışıq mifologiyadır.

Lakin məsələ bununla da bitmir, iş orasındadır ki, sadə xalq və hakim bürokratiyadan başqa antiutopik Azərbaycanda yeni yetişmiş passionar gəncliyin bir hissəsi də kommunist ideyalara böyük rəğbətlə yanaşır. Bu zaman onları nə SSRİ-də kommunist rejiminin öz əhalisinə total terroru, Solovki adası və GULAG, NKVD, kollektivizasiya, bütöv xalqların sürgünü, Ukraynadakı golodomor, Katyn faciəsi, ən nəhayətdə Azərbaycanın zayalı təbəqəsinin və beləcə gələcəyinin məhvi, ən sonda isə indiki total korrupsiya sistemini qurmuş insanların kommunist keçmişi əsla ilgiləndirmir. Yəqin ki, “onlar həqiqi deyillər, həqiqi kommunizm başqa cür olur” kimi düşünən gənclik üçün Che və ya RAF kimi artıq pop obrazlara çevrilmiş simvolikanın cəzbi önündə kommunizmin bir zamanlar Şərqi Almaniya və ya Rumıniyada yaratdığı, hazırda Kuba və ya Şimali Koreyada iyrənc hakimiyyətlərini sürməkdə davam edən cinayətkar rejimlərin misalları əsla yetərli deyildir. Cəmiyyətdə uzun illər ərzində bu istiqamətdə heç bir iş aparılmadığından, mövcud boşluq özünü bu şəkildə büruzə verir.

Azərbaycandakı bu mənzərənin bir qədər də aydın olmağı üçün fantastik bir müqaisə aparaq: fərz edəlim 45-ci ildə Almaniyada denasifikasiya ümumiyyətlə aparılmır, əvəvzinə keçmiş nasistlər Weimar respublikasının bağrağını və gerbini əllərinə alır və Bonnda hakimiyyətə keçir, faşist asketizmini bir kənara qoyub da ölkənin sərvətlərini özəlləşdirir, paralel olaraq ZDF-də ağız dolusu demokratiyadan, insan haqlarından, alman xalqının demokratiyaya hələ hazır olmadığından, demokratiyaya gedən yolun uzunluğundan, ABŞ-ın bu yolu 150 ilə keçdiyindən danışır. Eyni zamanda onlar Hitler dövrünü “böyük quruculuq zamanı” adlandırır, həvəslə o zaman çəkilmiş avtobanlardan, “xalq avtomobili” – Volkswagen’dən misal gətirirlər. Ağır vəziyyətdə yaşayan əhali “dəmir əlli” nasional-sosialist zamanını nostalji ilə xatırlayır, gənclik isə hakimiyyətdəkiləri həqiqi faşist hesab etmir, əvəzində onlar üçün Otto Skorzeny orbazı var, və onlar Arthur de Gobineau, Houston Stewart Chamberlain və ya Rosenbergin mənəvi cəhətdən köhnəlmiş əsərlərini dərindən öyrənməyə cəhd edir.

Bəzi insanlara bu cür müqaisə çox kəskin görünsə də hər şey kontrastlarla ölçülür. Nasional-sosializmin bir çox məsələlərdə isə Stalin dövrü SSRİ-sindən ilhamlanması, bu iki cinayətkar rejimin uzun müddətli əməkdalığı da heç bir müasir tarixçiyə sirr deyildir.

Görkəmli Danimarka rejissoru Lars von Trier’in bu yaxınlarda Cannes film festivalındakı mətbuat konfransında yol verdiyi yanlışlığa (hərçənd o özü bunu zarafat kimi dəyərləndirirdi) görə qovulması da belə kontrastlardandır. Bizimlə Avropa arasındakı mövcud kontrastlardan biri məhz budur. Yeri gəlmişkən kommunist rejimlərinin cinayətkar mahiyyəti son zamanların iki möhtəşəm filmində öz dolğun ifadəsini tapmışdır – bunlardan biri alman rejissoru Florian Henckel von Donnersmarck təfədindən 2006-cı ildə lentə alınan “Das Leben der Anderen” (“Özgələrinin həyatı”) Şərqi Almaniyadakı totalitarizmin dəhşətlərindən, başqa birisi, “Katyn” filmi isə bu faciə haqda dahi polyak rejissoru Andrzej Wajda’nın 2007-ci ildə yaratdığı momumental tablodur. Bu filmlərdə 80-ci illərin Stasi tüğyan edən Şərqi Berlini və 39-cu ildə kommunizin faşizmlə işbirliyində törətdiyi cinayətlər ifadəli çəkildə əks etdirilir. Kommunizmin faşizmdən fərqli cəzbediciliyi onun cinayətlərinin ifşa edilməməsində və edilən bu müstəsna cinayətlərə rəğmən mənən köhnəlmiş utopiyanın indiyədək olan istismarıdır. Alman rejissoru Uli Edel tərəfindən 2009-cu ildə çəkilmiş “Baader-Meinhof Komplex” filmindəki bir səhnədə bu cəzbin mənbəyi özünə yer alıb. Həmin səhnədə polis rəhbəri Horst Herold’a onun koməkçisi “gənclərin nədən bu hərəkata (raikal solçular ordusu – RAF) davamlı olaraq qoşulmaları”nı sualladıqda, cavabı bir kəlmə olur – “əfsanə”.

Problemin kökü isə Azərbaycanda zərurəti tam aydın olan lüstrasiyanın olmamasıdır. Öz inkişafında faktiki dalana dirənmiş və kollaps vəziyyətinə düşmüş müasir Azərbaycan cəmiyyətindəki bütün sahələrdə yeri formatların meydana gəlməsi üçün mütləq lüstrasiya tələb olunur və bu legitimlik çatışmamazlığından boğulan ölkədə bir zərurət olan şəffaflığın ilk addımı ola bilərdi.

İstənilən halda bu proses gələcəkdə hökmən yerinə yetirilməlidir. Zaman sübut etdi ki, nə qədər ağrılı proses olsa da keçmişin dəhşətləri ilə vidalaşmaq və cəmiyyətin gələcək inkişafı üçün bu bir zərurətdir. Əks halda nə zamansa ölkədə həqiqi vətəndaş cəmiyyətinin qurulacağından danışmağa dəyməz. Aydındır ki, keçmiş kommunist bürokratiyasının yetidirmələrindən ibarət hazırkı iqtidar heç bir halda buna yol verə bilməz və bu onun hakimiyyətinin sonu olar. Hazırkı Azərbaycan iqtidarının siması radikal solçuların arzu etdikləri o utopik gələcəyin, zaman maşınının köməyi olmadan bu günümüzə zühur etmiş acı reallığıdır.

Məqalə “Demokrat” qəzetində çap edilmişdir

İsgəndər Zülqərneyn haqdakı məşhur rəvayətdə deyilir ki, onun bircə eybi varmış – təpəsindəki buynuz. Bu üzdən başına da uzun bir şiş papaq qoyarmış ki, buynuzu görünməsin, gizlədirmiş. Bu səbəbdən hər dəfə bir bərbər çağırıb başını qırxdırandan sonra öldürtdürürmüş. Şəhərdə bərbər qalmayanda bir çobanı çağırıb başını qırxdırır, heç kimə bu sirri deməyəcəyi şərti ilə onu azad buraxır. Çoban uzun müddət sirri saxladıqdan sonra dözmür, bir çalaya ağzını tutub üç dəfə deyir ki: “İskəndərin buynuzu var, buynuzu”. Sonra çaladan qarğılar çıxır, bu qarğılardan tütək düzəldib çalanlar nə çalsalar da səs gəlir ki, “İskəndərin buynuzu var, buynuzu”… 

Eurovision haqda çox deyildi, çox danışıldı. Bir həftədir ki, dünya mediası, google map, fb və tw partlayır. Bizimkilərin sevinci çoxdan çox, amma əsəbiləşən, hirslənən, nifrət edən də az deyil. Müzakirələr hərdən çox kəskin olur. Maraqlıdı doğrusu.

Müxtəlif dövrlərin filosofları və indinin bir çox yarınanları təkrar edib ki, “istənilən pisin yaxşısı, istənilən yaxşının pis tərəfi var.” Çox “ziyalı”mız istifadə edib bu deyimdən adi bir sözü ondan sorarkən. Variabel olaraq daha ağıllı görünmək üçün ifadənin əvvəlinə hətta “Aristotel deyif kin”, “Konfusi deyirdi”, “Wittgenstein yazıb” və s. əlavə etmək olar.

Mən də hər zaman demişdim, indi də deyirəm – bizim müəllimlərimiz Xəzərin o tayındadır. Türkmənistanda oturublar. Nədən bir də təkrara varıram?

İş orasındadır ki, əvvəl-əvvəl bu xəbərə mən də bəziləri kimi əsəbi idim, bir çox səbəbdən – haqqında çox deyilmiş, çox danışılmışdı, bunları təkrar etməyəcəm. Amma sonradan burada (Kölndə yani) lap sadədən sadə adamlar (musiqiçi olmayan çevrəni nəzərdə tuturam, övladıma görə çevrəm bir qədər genişlənib) məni ilk öncə ölkəmin qalibiyyəti ilə təbrik edib, sonra Azərbaycandakı korrupsiya haqda soranda barmağımı dişlədim. İnanın bunları heç kim bu qədər aşırı yaya bilməzdi, iş orasındadır ki, siyasi-falan məqalə olsaydı bəlkə heç oxuyan da olmazdı, amma Eurovision kimi pop mövzu olduğundan hamı tərəfindən kütləvi şəkildə oxunub və yayğınlaşıb.

Heç bir müxalifət aksiyası, heç bir gəncin həbsi, hətta hər hansı yeni bir Elmarın qətli belə bu hakimiyyət haqqında dünya mətbuatında belə küy qaldıra bilməzdi – bu dəqiqdir. Mən Avropadakı adamların (yəni kütləvi şəkildə) bu məsələlərlə bu qədər maraqlanacağını və dünyanın ən nüfuzlu qəzetlərinin bu qədər yazacağını gözləmirdim – bütün məqalələrdə ilk cümlə təbii ki, El&Nikki haqda, o biri cümlə ölkənin harada yerlədiyi haqda (heç kim bilmirdi axı haradır Azərbaycan) və sonra səhifələrlə heç birimizin çatdıra bilməyəcəyi şok məlumatlar. Bütün üstündən keçilmiş məsələlər təzələndi. Azərbaycanı bu dəfə doğrudan da hamı, hər kəs tanıdı. Amma tanımaq əsla ölkə haqda AzTV mətnlərinin yayılacağı qarantiyası deyildi axı. Hakimiyyət gərək bunu etməyəydi, bu onlar üçün yəqin ki, yanlış bir addım oldu. Faktiki bu işə xərclənmiş böyük maddi vəsait isə müxalifətə PR məqsədləri üçün ayrılıbmiş kimi təfsir edilə bilər.

İndi deyən gərək, məşədi, lazım idi sənə bu? Odey Qurbanqulı, gül kimi yaşayır kişi, pulunu da sayan yox, gözün üstə qaşın var deyən də yox, pulu pul, hörməti hörmət, “kişi camaatı ilə yığışıb bir tikə çörəyini yeyir” (© M.Əhmədoğlu), töycüsünü də yığır qullarından, biyara da yollayır kimi isətəsən, səsi-səmiri çıxan yox, varlığı da heç kimin yadında yox. Qısası “bizimkilər” özləri dedi ki, “qarğa məndə qoz var”, ya da o qarğılar çaldı ki, “İskəndərin buynuzu var, buynuzu”.

P.S. Buna bənzər əhvalat əlahəzrət İslam Kərimovun da başına gəlib. Əlahəzrətin qızı, Özbəkistanın UNESCO-dakı səfiri, Parisdə oturan ülyahəzrət Lola Kərimova Rue89 fransız sitesində Özbəkistan və Kərimov haqda yazı yazmış jurnalist Augusten Scalbert’e  (adam orada əlahəzrəti “diktator” və “tiran” adlandırıbmış) qarşı məhkəmə işi qaldırıb. Xanım Parisdə böyük xeyriyyə işləri ilə məşğul olurmuş. Hətta “Kino GİSÇ əleyhinə” adlı bir tədbirdə iştirak üçün italyan kino ulduzu Monika Bellucci’yə 230 000€ hədiyyə də edibmiş. Kübar insanlarla ünsiyyət başqa zövqdür əzizlərim, bunu para ilə hasablamazlar. Bu zaman Özbəkistanın özündə isə bu xəslətiyə qarşı bir broşür buraxmış aktivist Maksim Popov  “özfəaliyyətə” görə 7 illik həbsə atılıbmış. Qısası xanıma və Özbəkistana fransız jurnalisti tərəfindən vurulan mənəvi zərər 30 000€ miqdarındadır, sonra bu para da Fransada xeyriyyəçilik məqsədlərinə gedəcəkmiş. Amma demə bu gavurlar da elə məhkəmə istəyirmiş – Augusten Scalbert məhkəmədə bütün fikirlərini faktlarla əsaslandıracağını deyib, hələ üstəlik “Reporters Without Borders” təşkilatı da ona qoşulub, həngamə qopub. İndi bu məsələ də dünya mediasının diqqətini cəlb edib, bir neçə gün öncə başlanmış məhkəmə zamanı nələr baş verəcəyini indidən demək çətindir. Əlbəttə ki, birdən rejim tərəfindən hər mənada zorlanmış insanlar, pambıq tarlalrında hakim ailənin gəlirləri üçün qul kimi işlədilən özbək uşaqları kimi maraqsız mövzulardan bəhs edilə bilər – yiyəsız-tərbiyəsiz ölkədi o Firəngistan. Kimə lazım idi ki, bu? Müasir dövrdə diktaturalar gərək dəvəquşu kim başını qumun içinə soxub sakitcə dursun və zamanını gözləsin. Bu tipli hakimiyyətlərin ən böyük düşməni elə onların Avropada respektabel, qalant, kübar obrazına girmək istəyidir.

Doğrudan da ən yaxşısı Türkmənistandı, onlardan öyrənmək lazımdı, nə qədər dedik, saqqalımız yoxdu, sözümüz keçmir.

Даже символ смирения Иисус Христос в своей земной жизни переворачивал столы менял в Соломоновом Храме, кричал и ругался.

Так говорится в Библии. Потом эта сцена получила название «изгнание торговцев из храма».

«Иногда мы должны переворачивать столы» – написал мне один мой Друг, который к сожалению должен был покинуть нашу страну и иммигрировать.

«Вот уже 2 дня подряд народ, которого “наши” так называемые “интеллигенты” обзывают неучем, скрывая свою трусость и никчемность, “переворачивал столы”. » – ответил ему я.

Да, в течении двух дней проходили героические акции в городе, в различных местах, акции гражданского неповиновения, 11 и 12 марта, там били арестованы столько моих друзей!

Эти люди выходили на гражданское неповиновение, протестовали супостату, несмотря на его могущество и неадекватную силу. Они шли против Зла – которая охраняется ментами и их собаками. Они все герои. Я горжусь, что знаю их лично.

У меня на 12 марта была назначена премьера моей новой работы, на которую я выложил столько душевных сил, и которая была на грани срыва. В эти дни я был буквально завален делами, и поэтому особенно активно не смог во всем этом участвовать, но это не важно. Как и не важно, что будут говорить об этом «умные люди», не важно, какие выводы будут делать «интеллектуалы». И не важно сколько людей было на площадях – самое главное, что у нас есть достойные люди, которые подобно Иисусу отважатся «переворачивать столы» и не испугаются супостата, как не испугался Давид Голиафа.

Самое главное, что у нас ест достойные люди – вот что самое и самое главное!

İcazəli mövzular anlayışı yalnız geri qalmış cəmiyyətlərin aqibətidir, internetin və facebookun zəririni müzakirə etmək kimi.

Facebook’un zərəri haqda çox deyildi, çox eşidildi. ANS film də çəkdi, başa saldı camaatı, dedi a millət, aldanmayın, düşmən silahıdı bu. Qərb (masonlar-şansonlar, sionistlər-mionistlər, avangardistlər-narodniklər, liberallar- ermənilər, leyboristlər- meyboristlər) məxsusi bizi məhv etmək üçün ixtira edibdi bunu. Yazıq hakimiyyət də yemir, yatmır, gecə-gündüz millət üçün gizlində çalışır-vuruşur, için-için ağlayır-sızlayır, amma bütün bunları heç kimə də bildirmir, hamıdan gizlədir edilmiş möhtəşəm işləri – düşmən yatmayıb deyin. İndi ermənilər bütün bunları bilsə nə olar – heç təsəvvür edirsiniz?

Qısası bu facebook’un zərəri çoxdan çoxdur, hətta eşitmişəm ki, facebook’dan qotur, angina, quduzluq, cüzam, sifilis kimi xəstəliklərə də yoluxmaq olar, evet cənablar gülməyin, gözdən və beyindən keçir bunlar. Dünən də bir qəzet facebook’da ermənilərlə dostluq edən məşhur azərbaycanlıları tapıb çıxartdı – hamı gördü o xainləri. Utanmazlar ermənilərlə söhbət-zad da edirmiş hələ. Deyəcəksiz bəs İlham Əliyev niyə Sərkisyanla görüşür, o biri nazirlər də günaşırı bununla məşğuldur? Ə, siz neujennı anlamırsız ki, onlara olar, onlar oturub-durub millət üçün edir bunları, amma başqaları üçün olmaz, o saat xəyanət edər Vətənə hamısı. Tak çto hamısı doğrudu, vapşe bu facebook -zad nədi, abırrı adamın orda nə işi var, bağlamaq lazımdı, dədən-nənən facebook görmüşdü? Kimsiz e siz?!

Nəsə hakimiyyət doğrudan da bilmir nə etsin bu internetlə – bağlaya bilmir, qadağan etmək olmaz, söndürmək də mümkün deyil. Ən yaxşı halda burada icazəli mövzular bumu salmaq olar ki, bunun da ən əlası ermənidir.

Azərbaycandakı icazəli mövzular arasında erməni söymək ən aktualı, ən sərfəlisi, ən yağlısı, ən “patriotudur”. Ölkədəki heç bir problemdən bircə kəlmə belə ağzına almayan, gözünün qarısında nə baş versə belə cınqırını çıxarmayan, “ümummilli” və ya “cənab prezident” eşitdikdə beşqat əyilən “ziya(n)lılar” və ya elə “rəiyyət” bu erməni məsələsini görcək dönür “şiri-nərə”. Döşəyir ermənilərin cəmdəyinə o ki, var. Onların bütün xasiyyətini, bütün cinayətlərini “faş” edir, iyrənc hallardan, uşaqlara belə nüfrət aşılanmasından bəhs edib sonra da deyir ki, biz gərək mütləq onlara oxşayaq, onlardan öyrənək. Onları ittiham etdikləri xasiyyətləri özümüzdə görmək istəyir bu mütəfəkkirlər. Yəni ki, bu məntiqlə mütləq gərək bir növ erməni olaq.

Bunları düşünəndə xatirimə hələ sövet zamanı ABŞ prezidenti Ronald Reagan haqda eşitdiyim bir tərsməssəb meyxana gəlir: “Mən necə çatdırım özümü Reagan’a, deyim bir-bir ürək sözümü mən ona”. Bəli, bəli hörmətli oxucu, 80-ci illərdə belə bir meyxana var idi, ardı da gəlirdi ki: “deyim ona gəl sülh yolunda bizim kimi əzab çək” – yəni bu “ideoloji doğru” meyxana idi. Hələ o zaman uşaq fəhmi ilə hiss etmişdim ki, axı burda nəsə doğru deyil, axı o zamanlar meyxana bizim üçün tamam başqa, cazibəli görünən tam itaətsizlik dünyasını, mövcud quruluşa həqarəti əks etdirirdi. Burada isə televizorda, məktəbdə danışılan mövzudan bəhs edilirdi. Meyxananın necə debil bir janr olduğu hələ sonralar bilinəcək, nəsə…

İcazəli mövzular anlayışı isə yalnız geri qalmış cəmiyyətlərin aqibətidir, internetin və facebook’un zəririni müzakirə etmək kimi.

P.S. Dostlardan biri facebook’da yazmışdı: “Bu gün (2 mart) İlham Əliyevin Elmarın qatilini 40 gün ərzində tapacağına dair söz verməsinin 2191-ci günüdür.

Doğrudan da bəlkə səhv bilmişik, 40 il olmalı imiş, cənab Əliyev?